Załącznik do 
Uchwały nr .XXV/383/2005
Rady Miejskiej w Koszalinie
z dnia  28 kwietnia 2005 r.

SPRAWOZDANIE ZA 2004 ROK Z REALIZACJI STRATEGII ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH KOSZALINA 
W LATACH 2002-2015
Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Koszalina określa problemy, jakie należy rozwiązywać, w celu zapewnienia najbardziej potrzebującym, odpowiedniego standardu i szerokiej dostępności do podstawowych usług w sferze pomocy społecznej i osłon socjalnych. Zakładając stałe podnoszenie jakości życia mieszkańców Koszalina, w horyzoncie czasowym zamkniętym rokiem 2015, strategia stanowi scenariusz przyszłości, do której należy dążyć.
Celem strategicznym, określonym przez ten dokument, jest poprawa stanu bezpieczeństwa socjalnego mieszkańców Koszalina. Realizując nakreślone w nim kierunki działania, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zapewnia mieszkańcom równość szans 
w dostępie do podstawowych usług, a w szczególności osobom ze środowisk dysfunkcyjnych, narażonych na wykluczenie społeczne.
Działalność MOPS w Koszalinie, w zakresie przypisanych kierunków działań, wynikających ze Strategii, obejmuje wszystkie określone w niej cele pośrednie. Ich realizacja materializuje się poprzez wdrażanie programów i projektów opracowywanych przez pracowników MOPS, lub z ich współudziałem, oraz działania pomocowe, stanowiące standard pracy Ośrodka.
Na realizację działań Strategii w 2004 r. wydatkowano ogółem kwotę w wysokości 6.830,6 tys. zł, w tym:
- z budżetu miasta – 5.798,7 tys. zł,
- z budżetu wojewody – 308,8 tys. zł,
- z PFRON – 723,1 tys. zł.

Podmioty realizujące Strategię: Poradnia Zdrowia Psychicznego, Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna, Poradnia Psychiatryczna (dla dzieci), Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy, szkoły podstawowe i gimnazja, licea, uczelnie wyższe, Sąd Rejonowy w Koszalinie Wydział Rodzinny i Nieletnich, Komenda Miejska Policji, Straż Miejska, Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela, PUP, Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki, Komisja do Spraw Społecznych i Rodziny RM, Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Koszalińskie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej, Stowarzyszenie Zastępczego Rodzicielstwa w Koszalinie,  Polski Czerwony
 Krzyż, Polski Komitet Pomocy Społecznej, Caritas Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, Koszalińskie Centrum Wspierania Inicjatyw Społecznych, Polski Związek Głuchych, Stowarzyszenie S.O.S., Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Fundacja Centrum Innowacji i Przedsiębiorczości, Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii, Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu. 
W 2004 r. uruchomiono szereg programów pomocowych w realizację których włączyło się wielu partnerów społecznych. 

 Programy i projekty oraz działania pomocowe
Programy i projekty realizowane w ramach współpracy :  
1.	„JAK MĄDRZE STAWAĆ SIĘ DOROSŁYM”- program tworzenia i umacniania środowiskowych form pomocy realizowany w Zespole Wspierania Rodziny w okresie od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. 
2.	„GRUPA WSPARCIA DLA OFIAR PRZEMOCY DOMOWEJ” - program terapeutyczno–edukacyjny realizowany jest w Zespole Wspierania Rodziny nieprzerwanie od 2000 r. 
3.	„NIE ODLATUJ, CZYLI WSZYSTKO O NARKOMANII” - projekt profilaktyczno–edukacyjny dla dzieci, młodzieży i rodziców realizowany w Zespole Wspierania Rodziny w okresie od września 2004 r. do czerwca 2005 r. 
4.	„STARSZY BRAT – STARSZA SIOSTRA” - program terapeutyczno–edukacyjny dla dzieci i młodzieży realizowany jest w Zespole Wspierania Rodziny nieprzerwanie 
od 2001 r. 
5.	„ORGANIZOWANIE I PROWADZENIE GRUP WSPARCIA” - program szkoleniowy realizowany w Zespole Wspierania Rodziny w okresie od maja 2004 r. do października 2004r. 
6.	„USŁYSZMY DRUGIEGO” - projekt realizowany w okresie od października 2004 r. do lutego 2005 r. 
7.	„TWÓJ POMYSŁ – TWOJA PRZYSZŁOŚĆ” - program realizowany w Rejonach Pracy Socjalnej w okresie od marca do czerwca 2004 r. 
8.	„RODZINA – POMOCNA DŁOŃ – GRUPA WSPARCIA DLA RODZIN OSÓB 
Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI”- realizowany w Środowiskowym Domu Samopomocy „Odrodzenie” w okresie od grudnia 2004 r. do czerwca 2005 r. 
9.	„WOLONTARIAT W MIEJSKIM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ” – program realizowany w Rejonach Pracy Socjalnej, Schronisku dla Bezdomnych, Środowiskowym Domu Samopomocy „Odrodzenie”, Ośrodku Wsparcia „Złoty Wiek”, Dziale Usług Opiekuńczych i Zespole Wspierania Rodziny w okresie od czerwca 2004 r. (długoterminowy). W ramach programu zrealizowano w 2004 r. projekt pn. „Jak zdobyć i zatrzymać wolontarusza”. 
10.	„KSIĄŻKA OKNEM NA ŚWIAT”- realizowany w Ośrodku Wsparcia „Złoty Wiek” w okresie od czerwca 2004 r. do grudnia 2005 r. 
11.	„POMÓŻMY BEZDOMNYM” – program realizowany w Schronisku dla Bezdomnych w okresie od listopada 2004 r. do marca 2005 r. 
12.	„PODARUJMY PODRĘCZNIKI DLA JASIA I MAŁGOSI”- program realizowany 
w Rejonach Pracy Socjalnej w okresie od sierpnia 2004 r. do września 2004 r.
13.	„ZASADY PISANIA PROGRAMÓW/PROJEKTÓW POMOCOWYCH” – program szkoleniowy realizowany w okresie od lipca 2004 r. do grudnia 2005 r.
Ad. 1 Program tworzenia i umacniania środowiskowych form pomocy ”Jak mądrze stawać się dorosłym” - został dofinansowany z budżetu wojewody w wysokości 10 tys. zł na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Wojewodą Zachodniopomorskim a Gminą Miasto Koszalin. Adresowany był do rodziców zastępczych oraz ich wychowanków, którzy 
w ciągu najbliższych dwóch lat będą podlegali procesowi usamodzielnienia. Celem programu było: przygotowanie wychowanków do procesu usamodzielnienia poprzez rozwój zdolności interpersonalnych, pomoc w ustaleniu celów życiowych, uczenie świadomego podejmowania decyzji i twórczego podejścia do przezwyciężenia problemów życiowych, profilaktykę uzależnień oraz poprzez utworzenie długoterminowych grup wsparcia dla rodziców zastępczych i ich wychowanków, poprawa relacji między rodzicami, a ich usamodzielniającymi się wychowankami. W ramach programu przeprowadzono cykl warsztatów psychologicznych dla obu równoległych grup: dla rodziców – 5 warsztatów po 
6 godzin każdy – z zakresu zasad poprawnej komunikacji w rodzinie oraz psychologii rozwojowej, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dorastania; dla wychowanków – 5 warsztatów po 6 – godzin z zakresu zasad poprawnej komunikacji, określania własnych celów życiowych i profilaktyki uzależnień. 

Ad. 2 Program terapeutyczno–edukacyjny „Grupa wsparcia dla ofiar przemocy domowej” - adresowany był do kobiet i dzieci dotkniętych problemem przemocy w rodzinie. Spotkania grupy odbywały się w czwartki w godzinach 16.00 – 18.00. W roku sprawozdawczym odbyło się 50 spotkań, w których brało udział przeciętnie 12 – 14 kobiet oraz 10. - 12. dzieci (w drugiej grupie równolegle prowadzonej przez pedagoga). Tą formą pomocy objęto w 2004 roku 40 osób dorosłych. Celem zajęć było poznanie mechanizmów powstawania, utrwalania i przeciwdziałania przemocy domowej, uzyskania praktycznych wskazówek pomagających zatrzymać przemoc i uwolnić się od jej skutków. 

Ad. 3 Projekt profilaktyczno - edukacyjny dla dzieci, młodzieży i rodziców „Nie odlatuj, czyli wszystko o narkomanii” - skierowany do dzieci i młodzieży koszalińskich szkół oraz ich rodziców. Programem objęto 221 uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Zajęcia odbywały się w formie dwugodzinnych warsztatów w każdą pierwszą środę miesiąca. Celem programu było; zapobieganie powstawaniu problemów związanych z nadużywaniem i uzależnieniem od narkotyków oraz zmniejszenie ich rozmiarów, motywowanie do osobistego rozwoju oraz wzięcia odpowiedzialności za swoje życie, uczenie alternatywnych form spędzania czasu wolnego, poznawanie zasad panujących w społeczności, asertywnego radzenia sobie w trudnych sytuacjach.
Ad. 4 Program terapeutyczno – edukacyjny dla dzieci i młodzieży „Starszy Brat – Starsza Siostra” - adresowany do dzieci z rodzin dysfunkcyjnych, zagrożonych patologią, z rodzin, gdzie występują deficyty w systemie opieki, wychowania, pozytywnych wzorców zachowań, w sposobie wyrażania uczuć i emocji. Idea programu zakłada łączenie w pary na zasadzie “przyszywanego rodzeństwa” dziecka i wolontariusza. W ramach programu pracowało 40. wolontariuszy i 55. dzieci. 
W programie wykorzystano potencjał młodych ludzi-wolontariuszy, uczniów szkół średnich, studentów koszalińskich uczelni. Program stał się również alternatywą dla młodych ludzi na wykorzystanie wolnego czasu, nie był kojarzony ze szkołą, wykorzystywał nowe i atrakcyjne dla młodzieży formy pracy, dawał możliwość osiągania osobistych sukcesów bez konieczności rezygnacji z własnych zainteresowań i pasji. Program w dużej mierze stymulował wolontariuszy do własnego rozwoju, był atrakcyjny z uwagi na partnerstwo wszystkich uczestników programu. 

Ad. 5 Program szkoleniowy „Organizowanie i prowadzenie grup wsparcia” - adresowany był do pracowników MOPS oraz osób ze stowarzyszeń koszalińskich, chcących zorganizować na terenie Koszalina tematyczne grupy wsparcia.
W szkoleniu wzięło udział 14. osób - 12. pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz 2 osoby z Koszalińskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom Autystycznym 
i Stowarzyszenia Rodzicielstwa Zastępczego.
Podstawowym celem programu było zaznajomienie uczestników z zasadami organizowania 
i prowadzenia grupy wsparcia. 
Zorganizowano 60 godzin warsztatów prowadzonych przez dwóch psychologów Zespołu Wspierania Rodziny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Ad. 6 Projekt „Usłyszmy drugiego” - grupą docelową projektu byli pracownicy służb publicznych, którzy wykonując swoją pracę zawodową mają bezpośredni kontakt z osobami z uszkodzonym narządem słuchu i mowy. Głównym celem projektu jest wyrównywanie szans osób niepełnosprawnych w zakresie funkcjonowania społecznego w środowisku lokalnym. Kurs języka migowego pozwolił pracownikom instytucji nabyć umiejętności posługiwania się językiem migowym oraz usuwania bariery psychologiczne w komunikowaniu się z osobami z uszkodzonym narządem słuchu i mowy. W wyniku realizacji projektu w 11. instytucjach publicznych funkcjonuje 31 asystentów osób niepełnosprawnych. 
Ad. 7 Program „Twój Pomysł – Twoja Przyszłość” - skierowany był do świadczeniobiorców MOPS dotkniętych długotrwałym bezrobociem mających własny pomysł na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Celem programu było ograniczenie zjawiska długotrwałego bezrobocia i marginalizacji społecznej. Do realizacji powyższego celu został powołany Zespół ds. Bezrobocia, który we współpracy z Fundacją Centrum Innowacji 
i Przedsiębiorczości oferował kompleksowe wsparcie dla osób bezrobotnych i ich rodzin planujących założenie własnego małego przedsiębiorstwa oraz pomoc w stworzeniu warunków do rozpoczęcia działalności i utrzymania się na rynku. W ramach realizacji programu odbyły się szkolenia z zakresu: „ABC przedsiębiorczości – profil przedsiębiorcy”- dla pracowników socjalnych MOPS i beneficjentów programu, oraz wypełniania wniosku pożyczkowego (przygotowanie biznes planu) - dla grupy docelowej programu. 

Ad. 8 Program „Rodzina – Pomocna Dłoń – Grupa Wsparcia dla Rodzin Osób 
 zaburzeniami psychicznymi” - adresatami programu są rodzice i najbliżsi domowników Środowiskowego Domu Samopomocy „Odrodzenie”. Celem programu jest zapobieganie dezorganizacji rodzin, w skład których wchodzą osoby chore psychicznie. Osoby te uzyskują wsparcie oraz możliwość zapoznania się z przyczynami chorób i sposobami ich leczenia oraz formami aktywizacji najbliższych. Spotkania prowadzone są przez: instruktora terapii oraz psychologa. Z tej formy wsparcia korzysta 5 beneficjentów programu. 

Ad. 9 „Wolontariat w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej” - program wolontarystyczny w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej realizowany jest przy współpracy z Stowarzyszeniem Centrum Wolontariatu. Polega on na kojarzeniu na poziomie lokalnym, ludzi chętnych do niesienia pomocy z ludźmi, którzy takiej pomocy potrzebują.
Z pomocy wolontariuszy skorzystało łącznie 17 środowisk (dzieci, młodzież, osoby starsze, samotne z poczuciem odrzucenia, osoby chore, niepełnosprawne). W ramach dobrowolnej, bezpłatnej, świadomej działalności na rzecz podopiecznych MOPS, wolontariusze przepracowali 260 godzin. 
W ramach Programu zrealizowano projekt: „Jak zdobyć i zatrzymać wolontariusza” – którego celem było nabycie przez pracowników socjalnych umiejętności koordynacji i animacji pracy wolontariuszy. W zakresie projektu w roku 2004 zostało przeszkolonych 13. pracowników socjalnych, którzy pełnią rolę koordynatorów świadczeń wolontarystycznych. Do końca roku 2005 zostaną przeszkoleni pozostali pracownicy socjalni, aby stworzyć szansę kolejnym odbiorcom i kolejnym dawcom świadczeń wolontarystycznych.

Ad. 10 Program tworzenia i umacniania środowiskowych form wsparcia osób starszych „Książka – Oknem na Świat” - innowacją w działalności Ośrodka było utworzenie w czerwcu 2004 roku punktu bibliotecznego dla pensjonariuszy Ośrodka Wsparcia „Złoty Wiek” oraz starszych mieszkańców Koszalina oraz punktu promocji zdrowego stylu życia. 
Celem programu jest integracja społeczna i kulturalna oraz poprawienie jakości życia osób starszych w środowisku lokalnym a także przeciwdziałanie izolacji społecznej. Zgodnie 
z założeniami programu zorganizowano: punkt wypożyczania i czytania książek, szereg spotkań poetyckich w ramach Jesiennych Spotkań z Poezją oraz imprez okolicznościowych, w których uczestniczyły m.in. poetki z Koszalińskiego Bractwa Literackiego. 

Ad. 11 Program „Pomóżmy bezdomnym”- adresatami programu są osoby bezdomne przebywające na terenie miasta Koszalina. Celem projektu jest skoordynowanie działań policji, straży miejskiej i MOPS w zakresie udzielania pomocy osobom bezdomnym. Zadaniem patroli utworzonych z przedstawicieli wymienionych podmiotów jest docieranie do miejsc przebywania osób bezdomnych i informowanie o możliwości skorzystania z noclegów w Schronisku oraz uzyskania innych form pomocy świadczonej przez MOPS. Do końca 2004 roku odbyło się 11 takich patroli 1 – 2 razy w tygodniu, w rezultacie czego z możliwości pobytu w Schronisku zdecydowało się skorzystać 5 osób. 

Ad. 12 Projekt „Podarujmy podręczniki dla Jasia i Małgosi” - celem projektu było wyrównanie szans edukacyjnych dzieci z ubogich rodzin. Wsparcie w formie rzeczowej (podręczniki szkolne), pozwoliło zmniejszyć poczucie zagrożenia dzieci przed niepowodzeniami szkolnymi.
W czasie trwania akcji zgromadzono 919 książek, głównie podręczników szkolnych, 
z których skorzystało 144. uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych oraz najmłodsi mieszkańcy Schroniska dla Bezdomnych, którym Miejska Biblioteka Publiczna przekazała ponad 80 egzemplarzy książek dla dzieci. Akcja powiodła się dzięki zaangażowaniu pracowników socjalnych MOPS, pracowników Filii Koszalińskiej Biblioteki Publicznej oraz wolontariuszy skierowanych do udziału w akcji przez Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu. 

Ad. 13 Program szkoleniowy „Zasady pisania programów/projektów pomocowych” – adresowany jest do pracowników MOPS oraz przedstawicieli podmiotów publicznych i niepublicznych, a także różnych organizacji pozarządowych działających 
w sferze pomocy społecznej. W I edycji warsztatów szkoleniowych wzięło udział 39 osób, 
w tym: 36. pracowników MOPS i 3. przedstawicieli instytucji publicznych (Koszalińskiej Biblioteki Publicznej – 2 osoby, Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego – 1 osoba). 
Podstawowym celem szkolenia było podnoszenie wiedzy i doskonalenie umiejętności 
w zakresie przygotowywania i realizacji programów czy też projektów pomocowych. 
W 2004 roku zorganizowano w Koszalińskiej Bibliotece Publicznej 32. godziny warsztatów dla dwóch grup beneficjentów, które prowadzone były przez konsultanta ds. funduszy pomocowych MOPS. 

Działania pomocowe realizowane w ramach współpracy: 
1.	 „Wrzuć miedziaka dla dzieciaka”  
2.	 Uczniowskie Stowarzyszenie Dobrych Serc 
3.	 Seminarium

Ad. 1 „Wrzuć miedziaka na dzieciaka” - pod takim hasłem samorząd Politechniki Koszalińskiej zorganizował już po raz czwarty zbiórkę pieniędzy z przeznaczeniem na paczki świąteczne dla dzieci z najbiedniejszych rodzin. W okresie przedświątecznym (22 grudnia) zorganizowano imprezę dla wytypowanych przez Rejony Pracy Socjalnej 100. dzieci. Impreza odbyła się w sali kina „Kryterium”, gdzie dzieci otrzymały paczki świąteczne. 

Ad. 2 Uczniowskie Stowarzyszenie Dobrych Serc działające przy Liceum Ogólnokształcącym im. St. Dubois zadeklarowało chęć niesienia pomocy dzieciom z ubogich rodzin pochodzących z terenu działania Rejonu Pracy Socjalnej nr 1. W wyniku przeprowadzonej zbiórki wśród młodzieży szkolnej zorganizowano paczki świąteczne dla 119. dzieci. Tego rodzaju akcja organizowana jest już po raz czwarty.

Ad. 3 Seminarium nt. „Partnerstwo lokalne na rzecz rozwiązywania problemów społecznych mieszkańców Koszalina” – zorganizowano wspólnie z Komisją 
ds. Społecznych i Rodziny Rady Miejskiej w Koszalinie pod hasłem „DZIAŁAJMY WSPÓLNIE”. Podstawowym celem spotkania było zidentyfikowanie, dotarcie, a także poznanie organizacji pozarządowych działających w obszarze pomocy społecznej oraz nawiązanie z nimi współpracy na rzecz rozwiązywania lokalnych problemów społecznych. W seminarium wzięli udział przedstawiciele 25 różnych organizacji pozarządowych, 
a także instytucji publicznych i niepublicznych działających na terenie Koszalina.  
Każda z organizacji zaprezentowała swoje cele, obszary i formy działania oraz ich adresatów wskazując jednocześnie warunki skorzystania z pomocy. Poznała także cele i korzyści partnerstwa lokalnego oraz miała okazję zadeklarować płaszczyzny współpracy z MOPS na rzecz rozwiązywania problemów społecznych mieszkańców Koszalina.  
        
Harmonogram realizacyjny

HARMONOGRAM REALIZACYJNY ZA 2004 ROK DO STRATEGII ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH KOSZALINA W LATACH 2002-2015
Cel pośredni	Cel operacyjny	Kierunek działań
( wiodący )	Nazwa programu
	Projekt/działanie
i jego realizacja	Koszt realizacji
projektu/działania
(tys. zł	Źródła finansowania
projektu/działania	Termin realizacji
projektu/
działania	Realizator projektu/działa-nia	
4.
Profilaktyka rozwiązywa-nia problemów alkoholowych i narkomanii.	4.1
Ograniczenie występowania negatywnych zjawisk społecznych spowodowanych nadmiernym spożywaniem alkoholu i zażywania narkotyków. 

	4.1.1
Realizacjia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Alkoholizmowi.

4.1.2
Realizacja Programu Przeciwdziałania Narkomanii.

	
„ Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2004 r” -
przyjęty Uchwałą Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 11 marca 2004 r.

„Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii”

	Działania podjęte przez MOPS w ramach realizacji Programu: 
1. Organizacja dożywiania dzieci w szkołach
2. Organizacja kolonii dla dzieci.
3. Udzielenie pomocy finansowej 662. rodzinom dotkniętym problemem alkoholowym.
4. Kierowanie przez prac. socjalnych osób dotkniętych problemem uzależnień
do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i sprawowanie nadzoru nad procesem leczenia.
5. Motywowanie do podjęcia leczenia.
6. Udzielanie pomocy psychospołecznej i prawnej osobom, rodzinom w których występuje przemoc domowa.
7. Udzielenie schronienia w Ośrodku Interwencji Kryzysowej ofiarom przemocy stosowanej przez sprawcę będącego pod wpływem alkoholu.
8.Prowadzenie grupy wsparcia dla ofiar przemocy stosowanej przez sprawcę będącego pod wpływem alkoholu.

Działania podjęte przez MOPS w ramach realizacji Programu:
4.1.2.1
Projekt profilaktyczno-edukacyjny dla dzieci, młodzieży i rodziców-„Nie odlatuj, czyli wszystko o narkomanii”.
2. Wykonywanie pracy socjalnej na rzecz osób dotkniętych problemem narkomanii.
3. Motywowanie do podjęcia leczenia.
4. Kierowanie na leczenie do TZN.
5. Świadczenie pomocy specjalistycznej (psychologicznej, pedagogicznej i prawnej).
6. Przeszkolenie 8. pracowników socjalnych w zakresie I i II stopnia organizowania środowiskowej profilaktyki uzależnień.	

1. ujęto w pkt. 2.2.1
2. j.w. 
3. 980,0

bez dodatkowych nakładów finansowych

0,7	

1.Budżet miasta-496,8
2. j.w - 145,7
3.Budżet miasta 

-

budżet miasta	

I-XII

VI-VIII
I-XII

I-XII

pkt 1.
IX 2004 r.-VI.2005 r.

pkt 2-5
I-XII

pkt 6.
V-VI

MOPS

1. MOPS, Komenda Miejska Policji, Polskie Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii, szkoły podstawowe, gimnazjalne i ponadgimnazjalne.
pkt 2-5 MOPS

6. Polskie Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii